Przyszłość Romów w Polsce; taką nazwę nosi publikacja powstała jako wynik zapisu debaty zorganizowanej 15 października 2010 roku w Krakowie przez Instytut Obywatelski i Pełnomocnika Wojewody Małopolskiego ds. mniejszości narodowych i etnicznych. Celem dyskusji była próba znalezienia odpowiedzi na pytanie o istotę dotychczasowych sposobów integracji mniejszości romskiej, tzn. na ile odpowiada ona zapotrzebowaniu zainteresowanych stron.

Społeczność romska w Polsce

Populacja Romska w Polsce liczy od około 20 do 60 tysięcy osób, i praktycznie w każdej dziedzinie życia jest to grupa dyskryminowana i wykluczona poza obręb społeczeństwa. Dlatego, jak piszą autorzy raportu, tak istotne jest podejmowanie działań mających na celu zmianę sytuacji Romów, poprzez wzmacnianie integracji, zmianę w zakresie edukacji, a w konsekwencji poprawę sytuacji na rynku pracy. Ważnym elementem powyższych praktyk jest konsekwencja - często bowiem bywa tak, że jeśli nie wychodzą nam działania integracyjne skierowane do Romów, staramy się ich po prostu pozbyć.

Skuteczne działania mające na celu poprawę położenia społeczności romskiej, wymagają po pierwsze dokładnej i rzetelnej diagnozy problemu, a po drugie konsekwencji w prowadzeniu kolejnych etapów postępowania. Kolejnym istotnym elementem postępującej integracji, winna być aktywna partycypacja Romów w prowadzone działania, tak aby wszelkie programy pomocowe tworzone były dla nich i z ich udziałem.

Naznaczanie dyskryminacją

Stygmatyzacja grupy społecznej jaką są Romowie postępuje od wielu lat i to nie tylko w Polsce, ale w całej Europie. Zjawisko to jest o tyle niebezpieczne, iż dotyczy całej grupy, a więc działania mniejszości mają wpływ na postrzeganie całej populacji romskiej w kategoriach wzmożonej przestępczości, żebractwa złodziejstwa. Naznaczanie społeczne niesie ze sobą szereg zagrożeń, gdyż przekazywane z pokolenia na pokolenie utwierdza
w przekonaniu o swojej prawdziwości.

Przekroczenie bariery nieufności jest w tym przypadku bardzo trudne, o ile w ogóle możliwe do spełnienia. Jedno nie podlega żadnej wątpliwości, należy w tym aspekcie życia społecznego intensywnie działań, nie zrażając się niepowodzeniami. Jak ważna jest praca z wykluczonymi i mniejszościami narodowymi widać na każdym kroku; jak chociażby analizując wydarzenia francuskie sprzed kilku lat lub obserwując budowę romskich gett na Słowacji.

Skuteczne działania integracyjne na rzecz społeczności romskiej wymagają więc olbrzymiego wysiłku zmiany ludzkiej mentalności, bo bez tego sytuacji nie zmienią żadne pieniądze świata.