Krakowscy studenci zbadali ekosystemy pierwotnych lasów deszczowych na Borneo

W 2026 roku grupa studentów Wydziału Biologii Uniwersytetu Jagiellońskiego wzięła udział w kolejnej edycji Tropical Ecology Field Course. Przez trzy tygodnie młodzi badacze realizowali autorskie projekty naukowe w samym sercu malezyjskiej dżungli na Borneo. Ekosystem ten, liczący 130 milionów lat, posłużył im jako naturalne laboratorium do obserwacji procesów ewolucyjnych i wpływu degradacji środowiska na lokalną faunę.

Przebieg edycji Tropical Ecology Field Course w 2026 roku

W 2026 roku wyjazd w ramach kursu Tropical Ecology Field Course odbył się na wyspę Borneo, a dokładnie do jej malajskiej części. W badaniach terenowych wzięło udział 12 studentów biologii oraz dwóch opiekunów naukowych z Wydziału Biologii UJ. Warunkiem kwalifikacji na wyjazd było pomyślne przejście rekrutacji, podczas której kandydaci musieli zaprezentować projekt badawczy do realizacji w parach. Przez trzy tygodnie bazą operacyjną dla uczestników była naukowa placówka Danum Valley Conservation Area. Ośrodek ten od 40 lat przyjmuje badaczy z całego świata, a obszar chronionego lasu, na którym się znajduje, zajmuje powierzchnię 438 kilometrów kwadratowych.

Projekty badawcze krakowskich studentów w malezyjskiej dżungli

Podczas wyjazdu uczestnicy zrealizowali szereg obserwacji środowiskowych. Małgorzata Biłko, studentka UJ, analizowała budżet energetyczny miejscowych naczelnych, do których należały orangutany, langury i makaki. Pomiary wykazały, że samotnicze orangutany przeznaczają więcej czasu na żerowanie, podczas gdy gatunki stadne koncentrują się na aktywnościach społecznych. Z kolei Dominika Sajdak, również studentka biologii na Uniwersytecie Jagiellońskim, badała pająki z gatunku Macracantha arcuata. Celem jej projektu było sprawdzenie wpływu długości wyrostków na odwłokach samic na reakcję drapieżników. Uczestniczki stworzyły w tym celu modele z papieru oraz plasteliny. Ze względu na wilgotność dżungli plastelina zaczęła się topić. Sytuację uratował lokalny pracownik o imieniu Johnny, który wypożyczył studentkom fotopułapki. Zebrane materiały potwierdziły, że ssaki, takie jak drapieżne żenety, częściej atakowały pająki z krótkimi wyrostkami, a owady będące potencjalnymi ofiarami omijały osobniki z najdłuższymi przydatkami.

Pozostali studenci realizowali w dżungli inne zadania. Zajmowali się badaniem naturalnych zbiorników wodnych roślin, znanych jako fitotelmy, oraz ich sztucznych modeli. Inny projekt zakładał porównanie właściwości gleby w lesie pierwotnym oraz w regenerującym się lesie wtórnym. Przeprowadzono także analizę populacji ślimaków słodkowodnych, podczas której badacze natrafili na gatunek potencjalnie dotychczas nieznany.

Zagrożenia dla gorących punktów bioróżnorodności na wyspie Borneo

Borneo jest zaliczane do tak zwanych gorących punktów bioróżnorodności. Organizacja WWF podaje, że od 1950 roku wyspa straciła 50 proc. powierzchni swoich lasów. Główną przyczyną tego stanu rzeczy jest karczowanie drzewostanu pod uprawę palmy olejowej. Zanikanie naturalnych siedlisk stanowi bezpośrednie zagrożenie dla endemicznych gatunków, do których zaliczają się orangutany, słonie borneańskie, pantery sundajskie i nosacze sundajskie. Michał Lop, autor publikacji z 21 września 2026 roku relacjonującej wyjazd studentów, przypomniał o znaczeniu badań nad działalnością człowieka. Placówki takie jak Danum Valley dają naukowcom unikalną szansę na monitorowanie tych zmian w odciętym od cywilizacji ekosystemie.

Historia programu badawczego i plany na przyszłość

Projekt edukacyjny dla studentów narodził się w 2007 roku, kiedy to zorganizowano pierwszą edycję kursu w Wenezueli. Z uwagi na pandemię całkowita liczba zrealizowanych do tej pory wyjazdów wynosi 18 edycji. W 2014 roku program po raz pierwszy odbył się na Borneo, a w 2015 roku uczestnicy pojechali do Kostaryki. Ośrodek w Danum Valley gościł badaczy łącznie przez sześć edycji, które zrealizowano w latach 2014, 2016, 2018, 2022, 2024 i 2026. Organizacja wyjazdów do Azji Południowo-Wschodniej była wynikiem współpracy, jaką prof. Ryszard Laskowski nawiązał z organizacją Tropical Biology Association, w skrócie TBA. Przełożyło się to na kontakt, w którym uczestniczył dr Glen Reynolds, dyrektor South East Asia Rainforest Research Partnership, znanej jako SEARRP. Dzięki temu Wydział Biologii UJ może regularnie wysyłać studentów na ekspedycje. Zgodnie z harmonogramem, w 2027 roku inicjatywa Tropical Ecology Field Course będzie obchodzić 20. urodziny.

Powyższy tekst ma charakter informacyjno-edukacyjny i opiera się na udostępnionych relacjach uczestników oraz danych historycznych dotyczących programu badawczego. Informacje o stanie środowiska i przeprowadzonych projektach studenckich są aktualne na dzień publikacji materiałów źródłowych we wrześniu 2026 roku.