Młodzi Polacy świadomie odrzucają wyścig szczurów w imię zdrowia

Wchodzące na rynek pracy pokolenie Z zdecydowanie rezygnuje z pogoni za karierą i odrzuca pracę ponad siły. Zaprezentowany we wrześniu 2026 roku raport udowodnił, że zmiana życiowych priorytetów młodych dorosłych nie wynika z lenistwa, lecz stanowi konieczny mechanizm obronny przed przewlekłym stresem i wszechobecnym przebodźcowaniem.

Odrzucenie kultury hustle przez pokolenie Z jako mechanizm obronny

Podejście najmłodszych pracowników do kariery wywołuje spór międzypokoleniowy. Przedstawiciele starszych roczników często oceniają młodych przez pryzmat opinii, której autorem jest Daniel Foubert, dziennikarz z korzeniami polsko-francuskimi, zatytułowanej „Młodzi to patologia”. Podczas wydarzenia pod nazwą Kongres Polityki Społecznej w Krakowie obalono mit o roszczeniowości wkraczających w dorosłość osób. Eksperci zaznaczyli, że odrzucenie wyścigu szczurów i kultury hustle to nie przejaw lenistwa, ale świadoma strategia. Ma ona na celu ochronę własnego dobrostanu w czasach licznych kryzysów oraz presji społecznej.

Tragiczna kondycja psychiczna młodzieży szkolnej w nowych badaniach

Środowisko szkolne oraz otoczenie rówieśnicze wywierają bezpośredni wpływ na stan psychiczny dorastających osób. Zjawisko to opisał prof. Mirosław Grewiński z Polskiego Towarzystwa Polityki Społecznej, prezentując liczący 440 stron raport „Diagnoza Młodzieży 2026”. Naukowiec przytoczył wypowiedzi z badań fokusowych „Młodzi bez ściemy”, w których nastolatkowie (18-letnia Maja, 16-letni Emil, 18-letnia Tosia, 16-letni Mateusz i 18-letnia Natalia) zgłaszali lęk o przyszłość. Zebrane do 26 września 2026 roku liczby udowadniają, że ponad 33 procent osób w wieku od 15 do 18 lat czuje się samotnych, a przeciętny nastolatek ma zaledwie trzy, cztery istotne relacje. Dodatkowo 44 procent młodych dorosłych w przedziale od 19 do 24 lat nie jest w związkach.

• Aż 70 procent badanych nastolatków wskazało środowisko szkolne jako główne źródło codziennego stresu, a 60 procent uważa, że są nękani przez rówieśników.
• Około 60 procent zgłosiło chroniczne przeciążenie, brak energii i silny stres, z kolei 55 procent czuje wypalenie.
• Ponad połowa młodzieży w wieku od 10 do 19 lat zmaga się z niską samooceną ogólną, a 78 procent starszych roczników boi się, że nie znajdzie dobrej pracy.
• Z oficjalnych ustaleń wynika, że 17 procent uczniów z klas siódmych i trzecich dopuszczało się w ostatnim roku zachowań autodestrukcyjnych.

Wpływ przebodźcowania cyfrowego na najmłodsze roczniki

Z wyzwaniami technologicznymi mierzy się również urodzone po 2010 roku pokolenie Alpha oraz najmłodsi przedstawiciele pokolenia Z. W debacie publicznej rzadko wspomina się, że to dorośli stworzyli cyfrowe środowisko, z którym teraz muszą radzić sobie dzieci. Sieć stała się miejscem przebodźcowania.

• Zgromadzone dane pokazują, że 82 procent nastolatków poniżej trzynastego roku życia posiada profile w mediach społecznościowych.
• Blisko 73 procent dzieci w przedziale wiekowym od 12 do 14 lat ma łatwy dostęp do materiałów pornograficznych w sieci. Dodatkowo 40 procent uczniów ostatnich klas szkół podstawowych widziało treści o samookaleczeniach, około 33 procent doświadcza cyberbullyingu, a 20 procent spotkało się z molestowaniem seksualnym online.

Brak stabilności zatrudnienia główną obawą na początku kariery

Trudności szkolne przechodzą w bariery ograniczające niezależność na etapie dorosłości. Gospodarstwa domowe w Polsce dysponują najwyższym w historii dochodem rozporządzalnym na głowę wynoszącym 3500 zł, ale młodzi odczuwają lęk o przyszłość. Ponad 50 procent z nich boi się skutków migracji, kosztów utrzymania, zmian klimatycznych, kryzysu demograficznego oraz emerytur. Poszukiwanie work-life balance to efekt zderzenia z rynkiem pracy, który nie gwarantuje stabilności.

• Około 35 procent młodych dorosłych wpadło w lukę czynszową, ponieważ zarabiają za dużo na najem wspomagany, a za mało na czynsz komercyjny lub kredyt.
• Prawie 39 procent osób w wieku od 25 do 34 lat wciąż mieszka pod dachem rodziców.
• Ponad połowa z badanych odczuwa brak stabilności zatrudnienia, około 33 procent nie posiada stałej umowy o pracę, a 51 procent obawia się o utrzymanie satysfakcjonującej posady.

Wysokie poczucie sprawczości fundamentem nowej strategii państwowej

Mimo trudności systemowych i faktu, że zaledwie 30 procent młodych dorosłych dobrze ocenia jakość usług publicznych w Polsce (najmniej na tle państw zrzeszonych w Organizacji Współpracy Gospodarczej i Rozwoju, czyli OECD), młodzież zachowuje wiarę we własne siły. Około 66 procent nastolatków w przedziale od 15 do 18 lat wierzy, że poradzi sobie w życiu. W testach mierzących poczucie sprawczości badani osiągali wyniki na poziomie od 3,9 do 4,6 w 6-stopniowej skali. Daje to sygnał, że młodzi chcą działać, jeśli otrzymają pole do samodzielnego eksperymentowania. Na bazie zaprezentowanego przez Ministerstwo Edukacji Narodowej (MEN) raportu ma powstać Krajowa Strategia Młodzieżowa. Działania te wspiera między innymi Ruch Społeczny Obywatele dla Edukacji, w którym działa współzałożycielka i koordynatorka Zofia Grudzińska.

*Powyższy tekst ma charakter wyłącznie informacyjno-edukacyjny i opiera się na oficjalnych danych z raportu udostępnionego we wrześniu 2026 roku. Kwestie związane ze zdrowiem psychicznym są złożone, a w przypadku wystąpienia trudności emocjonalnych zawsze zaleca się bezpośrednią konsultację z odpowiednim specjalistą.*