Uczelnie szybciej otrzymają państwowe pieniądze na badania i ekspertyzy

Opublikowany został projekt nowelizacji, który ułatwi przekazywanie publicznych środków polskim jednostkom naukowym. Resort nauki chce usunąć biurokratyczne bariery, pozwalając ministerstwom i urzędom na bezpośrednie zlecanie badań ekspertom. Zmiany mają przyspieszyć komercjalizację innowacji i zapewnić uniwersytetom nowe źródła finansowania bez konieczności każdorazowego angażowania ministra nauki.

Kto zyska prawo do bezpośredniego finansowania badań

W wykazie prac legislacyjnych Rady Ministrów pojawił się projekt nowelizacji Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce. Dokument przygotowany przez Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego umożliwi szerszemu gronu organów administracji rządowej oraz kierownikom urzędów centralnych bezpośrednie zlecanie zadań. Każdy uprawniony dysponent części budżetowej, na przykład Ministerstwo Obrony Narodowej, Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji czy Ministerstwo Sportu i Turystyki, sfinansuje potrzebne ekspertyzy bez pośrednictwa resortu nauki. Z nowych uprawnień wyłączeni zostaną kierownicy państwowych jednostek organizacyjnych, które nie posiadają statusu organów władzy lub administracji rządowej.

Instytucje uprawnione do przyjmowania budżetowych środków

Adresatami bezpośrednich zleceń państwowych będą uczelnie, instytuty Polskiej Akademii Nauk, instytuty badawcze, jednostki Sieci Badawczej Łukasiewicz, międzynarodowe instytuty naukowe w RP oraz Centrum Medycznego Kształcenia Podyplomowego. Rozwiązanie to ma na celu sprawne wykorzystanie zaplecza eksperckiego i zasilenie budżetów uczelni dodatkowymi funduszami. Ominięcie biurokracji ułatwi komercjalizację badań w dziedzinach, w których jednostki naukowe posiadają własność intelektualną oraz patenty.

Warunki przekazywania funduszy publicznych i konsultacje zmian

Zlecone zadanie musi wpisywać się w zakres właściwości urzędu przekazującego środki oraz pokrywać się z działalnością statutową wybranej jednostki naukowej. Zlecający ma obowiązek zapewnić pełne finansowanie projektu, a sama uczelnia lub instytut musi wyrazić zgodę na realizację zadania. Proces przekazywania środków będzie wymagał współuczestnictwa organu nadzorującego daną jednostkę, na przykład Prezesa PAN. Jak wynika z Oceny Skutków Regulacji (OSR), zlikwidowano wymóg zasięgania opinii ministra właściwego do spraw szkolnictwa wyższego i nauki w przypadku podmiotów, nad którymi sprawuje on bezpośredni nadzór.

Opisane zmiany mają formę projektu poddawanego konsultacjom publicznym, które potrwają do 30 października 2026 roku. Znowelizowana ustawa wejdzie w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia.

*Tekst ma charakter informacyjny i opiera się na udostępnionym projekcie nowelizacji Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce. Dokument znajduje się obecnie w fazie konsultacji publicznych, co oznacza, że ostateczny kształt przepisów oraz dokładne zasady zlecania badań mogą ulec modyfikacjom przed wejściem ustawy w życie.